To  «Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι» πρωτοδημοσιεύτηκε το 1949 και αποτελεί μία από τις 87 Ιστορίες του κ. Κόινερ που έγραψε ο Μπρεχτ στη διάρκεια 30 χρόνων (1926-1956). O κεντρικός ήρωας κ. Κόινερ είναι ένας «σκεπτόμενος άνθρωπος» που τον ενδιαφέρει η ανάλυση της πραγματικότητας που τον περιβάλλει, με κριτική ματιά. Το συγκεκριμένο ανήκει στον τύπο της «ιστορίας με ζώα», που λειτουργεί σαν παραβολή, σαν αλληγορία, για να ελέγξει την κοινωνική «δυστοπία». Ο Μπρεχτ χρησιμοποιεί τρόπους του χιούμορ, πιο συγκεκριμένα τα μέσα της ειρωνείας και της σάτιρας, δείχνοντας έτσι πως η κωμική προσέγγιση της κοινωνικής αγριότητας, η γελοιοποίησή της με άλλα λόγια, μπορεί να είναι ένα παιγνιώδες αλλά σοβαρό κέντρισμα για πολιτική σκέψη και κριτική «θέση» απέναντι στα πράγματα.

Snap 2013-03-17 at 11.09.05Μια ταινία μικρού μήκους του 1966 από τον Βέλγο δημιουργό Raoul Servais, για τον τρόπο που το ανθρώπινο πνεύμα αντιμάχεται το φασισμό και υπερασπίζεται τη διαφορετικότητα

γράφει ο Δημήτρης Δρογίδης

Surise through broken glassΤα τελευταία γεγονότα που συμβαίνουν έχουν πρωταγωνιστές νεολαίους που επιχειρούν να παίξουν το ρόλο του τιμωρού της κοινωνίας. Αυτό πρέπει να μας προβληματίσει και να δούμε πως προέκυψε το φαινόμενο του «αυτόκλητου τιμωρού».
Σίγουρα οι κοινωνίες που ανέκυψαν στη μεταπολεμική περίοδο, δεν είχαν μόνο υποστηρικτές, είχαν και έμμονους αμφισβητίες. Όμως η καθεστηκυία τάξη δεν κατάφερε ποτέ να δώσει πειστικές απαντήσεις για τις προσεγγίσεις της. Αυτό φαίνεται από τις συγκρούσεις, τις απεργίες, τις δολιοφθορές, τις τρομοκρατικές ενέργειες που έλαβαν χώρα σε πολλές περιπτώσεις.
Το πολιτικό κοινωνικό και ιδεολογικό κατεστημένο είχε πάντα το δικό του περιθώριο, όπου μάζευε ένα ιδεολογικό προλεταριάτο, που αρνούνταν (δίκαια ή άδικα δεν έχει σημασία) το διάλογο μέσα στα πλαίσια του συστήματος, ή κι αν έμπαινε σε μια συστημική λογική σύντομα πάλι την εγκατέλειπε.
Παρόλαυτα  υπήρχε κι ανέπτυσσε μια παράλληλη δράση επί εδάφους που είναι ανάμεσα στη νομιμότητα και την παρανομία. Πολλές φορές το ίδιο το πολιτικό σύστημα χρησιμοποιούσε, για διαφορετικούς λόγους κάθε φορά, τα ίδια τα άτομα για να στηρίξει κάποιες επιλογές ή να αποπροσανατολίσει τον κόσμο από διάφορες αποφάσεις. Αυτές οι σιωπηρές συμβάσεις ήταν – και παραμένουν – μέσα στα πλαίσια της πολυμορφίας της κοινωνίας. Βέβαια, ακόμη και οι πιο καλόπιστοι υποστηρικτές του κοινωνικού συστήματος, δε μπορούν να παραβλέψουν την κρίση της οικονομίας, τα ελλείμματα του  πολιτισμού και την χρόνια  ανεπάρκεια της ίδιας της κοινωνίας.
Αφού η ελλειμματική κοινωνία έδινε αιτία ύπαρξης στους αρνητές το κοινωνικού μοντέλου ανάπτυξης, μην καλύπτοντας το κοινωνικό κενό, προβάλλοντας ένα λογιστικό πλαίσιο και αναδεικνύοντας αποκλειστικά το αδηφάγο ανταγωνιστικό προφίλ, έδωσε την αφορμή για πολλαπλές δυναμικές / ηχηρές αντιδράσεις. Οι θιασώτες αυτών των ενεργειών ζούσαν μέσα στα ίδια πλαίσια (ανάμεσα στη νομιμότητα και την παρανομία / το εφικτό και το επιθυμητό) και μέσα στις ίδιες λογικές μεγάλωσαν έκαναν οικογένειες και πέρασαν απόψεις και ιδανικά στην επόμενη γενιά.
Την ίδια στιγμή η ίδια η πραγματικότητα έδωσε τόσα πολλά αρνητικά στοιχεία που δημιούργησε, εκ των πραγμάτων, τους δικούς της αρνητές. Ο αντίπαλος  κυοφορήθηκε από τα ίδια τα  κοινωνικά συμβάντα, αφού οι κοινωνικές ισορροπίες είναι τόσο διαταραγμένες, ώστε ο κόσμος τις βιώνει ως ένα κακό reality show. Μέσα σ΄αυτά τα πλαίσια ένα σύνολο νέων ανθρώπων οδηγήθηκε στα άκρα και πέρασε σε πράξεις βίας, τρομοκρατίας, ανομίας, πιστεύοντας πως τους ανήκει ο ρόλος του τιμητή και του νέου Ρομπέν των Δασών. Ακόμη, βλέποντας τον κόσμο αποστασιοποιημένα, θεωρούν  τον υπόλοιπο κόσμο «συνένοχο στη σιωπή» και λειτουργούν μέσα από τη λογική του αντάρτικου πόλης.
Στην πραγματικότητα, αυτή η λογική δεν εξυπηρετεί κανέναν, αλλά πληγώνει τα όποια στοιχεία δημοκρατίας, ελευθερίας κι ανεξαρτησίας υπάρχουν ακόμη στην κοινωνία, αφού πολλά δικαιώματα και πολλές επιλογές συνθλίβονται μέσα στην ίδια την κοινωνική και οικονομική κρίση. Όμως η νεολαία του Αρμαγεδδώνα πήρε την απόφαση και συγκρούεται ανοιχτά με την κοινωνία. Σε τελική ανάλυση, δεν ξέρουμε αν συγκρούεται μετωπικά με το πολιτικό σύστημα, που κανείς δεν αξίζει να το υπερασπιστεί για το αξιακό του περιεχόμενο, όμως  ο αγώνας είναι μάταιος καθώς το θύμα είναι ,τελικά, η ίδια η κοινωνία.

Έργα του Δημήτρη Δρογίδη: «Η πολιτικά στα πυρά της Τρομοκρατίας» ,  «Τα παιδιά της Ατλαντίδας – παιδική και εφηβική παραβατικότητα-« από τις Εκδόσεις Φυλάτος

leading-peopleΗ ενοποίηση των εθνικών πολιτισμών μέσα σε μια παγκοσμιοποιημένη λογική γίνεται με κριτήριο την οικονομική αντίληψη και την χρησιμότητα σε επίπεδο συναλλαγών και όχι την ανάγκη μιας πλουραλιστικής πολυπολιτισμικής παρουσίας όλων των πολιτών. Ακόμη και ο ρόλος του «Πολίτη» έρχεται να υποστεί τη μεταλλαγμένη παρέμβαση της εξουσίας. Δε μιλάμε για έναν πολίτη εθνικό που διατηρεί όλα τα χαρακτηριστικά του τόπου που γεννήθηκε και μεγάλωσε, με τα ιδιαίτερα στοιχεία της περιοχής του και της δικής του παράδοσης, αλλά για έναν πολίτη που θα κληθεί να εσωτερικεύσει, με τον καλύτερο τρόπο, ό,τι του δώσουν και θα τα κάνει πράξη με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία. Η ταυτότητα του Παγκόσμιου – Υπηκόου στηρίζεται σε ένα νούμερο και το όνομά του θα έχει δευτερεύουσα σημασία.
Υπάρχει μια βασική διαφορά ανάμεσα στον «πολίτη» και στον «υπήκοο». Ο πρώτος έχει δικαιώματα απαραβίαστα και είναι μέρος της κοινωνικής διαδικασίας. Ο δεύτερος έχει υποχρεώσεις και είναι κάτω από την εξουσία του συστήματος μέσα στο οποίο ζει.
Η πραγματικότητα όμως επιφυλάσσει και μια μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στον Πολίτη και τον Υπήκοο. Ο πρώτος είναι ελεύθερος να διαμορφώσει γνώμη και να εκφράσει άποψη, ο δεύτερος είναι υποχρεωμένος να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του σε ένα κοινωνικό μοντέλο.
Ακόμη ένα στοιχείο που δείχνει τη διαφορά ανάμεσα στον «πολίτη» και τον «υπήκοο» είναι η παιδεία.
Ο Πολίτης μορφώνεται για να αποκτήσει μια σφαιρική αντίληψη του περιβάλλοντος (κοινωνικού & φυσικού), ώστε να μπορέσει ελεύθερα και αβίαστα να κάνει τις επιλογές του μέσα στην κοινωνία.
Η έννοια της μόρφωσης είναι πέρα και πάνω από την εκπαίδευση και αφορά την αξιολόγηση και την αξιοποίηση των πληροφοριών, κάτι που οδηγεί στη γνώση. Μια τέτοια προοπτική δημιουργεί μια αμφίδρομη σχέση του Πολίτη με την Κοινωνία
ΠΟΛΙΤΗΣ                          ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αντίθετα, ο Υπήκοος εκπαιδεύεται – ειδικεύεται για να κάνει κάτι σωστά πειθαρχώντας στο κοινωνικό σύστημα. Η γνώση του «ειδικού» περιορίζεται στον τομέα της εκπαίδευσής του. Η κρίση του είναι επιλεκτική και υποτάσσεται στις απαιτήσεις της ηγεσίας. Σε κάθε διαφορετική περίπτωση, ο υπήκοος είναι ανεύθυνος και αποτελεί ένα εξάρτημα ενός μηχανισμού, που εύκολα μπορεί να αντικατασταθεί.
Η έννοια της εκπαίδευσης – ειδίκευσης βασίζεται στην πιστή αναπαραγωγή ενός κοινωνικού μοντέλου και μιας κυρίαρχης φιλοσοφίας. Στην εκπαίδευση υπάρχει το σύστημα των πολλαπλών απαντήσεων, όπου όλες οι πιθανότητες είναι προβλέψιμες και αυστηρά ελεγχόμενες. Μια τέτοια σχέση ανάμεσα στον Υπήκοο και το Σύστημα είναι μονοσήμαντη.
ΣΥΣΤΗΜΑ                           ΥΠΗΚΟΟΣ
Η διαφορά ανάμεσα στους δύο τύπους (Πολίτης & Υπήκοος) είναι φανερή. Ο πρώτος παράγει πρότυπα, ο δεύτερος αναπαράγει μοντέλα.Θα σταθούμε σε ένα ενδιαφέρον σχήμα:
ΠΟΛΙΤΗΣ                           ΠΑΡΑΓΩΓΗ
ΥΠΗΚΟΟΣ                          ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ
Αν εξετάσουμε προσεχτικά τη σχέση των παραπάνω δεδομένων μπορούμε – απόλυτα – να καταλάβουμε τη θεμελιώδη διαφορά στους δύο χαρακτήρες και να καταλήξουμε γιατί ο ένας είναι δημιουργός και ο άλλος όχι. Ο τρόπος που κινείται και συμπεριφέρεται ο κάθε τύπος στοχεύει σε διαφορετικό «ιδανικό».Ο Πολίτης δεν απορρίπτει την επαφή σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά αναζητά την οικουμενικότητα που τη βλέπει σαν μια ευκαιρία για επικοινωνία και βελτίωση της κοινωνίας. Ο Υπήκοος θέλει την παγκοσμιοποίηση για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του μέσα σε συγκεκριμένες επιλογές και αντίστοιχους προστατευτικούς περιορισμούς. Η μια και μοναδική αντίληψη τον εξυπηρετεί και με όλους τους δρόμους οδηγείται στο ίδιο αποτέλεσμα, χωρίς διλήμματα και άλλες πολιτιστικές, οικονομικές, θρησκευτικές, γεωπολιτικές διαφορές.

Από το βιβλίο του Δ. Δρογίδη  «Η πολιτική στα πυρά της Τρομοκρατίας» από τις Εκδόσεις Φυλάτος